Sefardita
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Los sefarditas (sefaradim, sefaradies o sefaraditas en judeoespanhòl e ספרדים sefaradim en ebrieu) son los descendents dels josieus que visquèron en Espanha fins a 1492 e que son ligats a la cultura ispanica per la lengua judeoespanhòla e per la tradicion.
S'estima que la comunautat sefardita a actualament un milion e mièg d'integrants, la màger part d'ela residents en Israèl, als Estats Units d'America e en Turquia. Dempuèi la fondacion de l'Estat d'Israèl, lo tèrme de sefardita es frequentament emplegat per designar los josieus d'origina desparièra als josieus ashkenazís (d'origina alemanda, europèa centrala o eslava, de lenga yiddish) çò qu'inclutz los josieus d'origina aràbia, los d'Iran, los d'Armenia, los de Georgia, los de Iemèn e tanben los d'Índia, qu'an pas de ligams amb la cultura ispanica, mas qu'an una similitud granda amb los sefarditas dins lo ritual religiós e dins la prononciacion de l'ebrieu. Per aquò, se fa uèi un tresen classament de la populacion josieva, los mizrakhim (en ebrieu: מזרחים 'orientals'), per garantir que lo tèrme de sefardita faga exclusivament d'allusion a lor ligam ancian amb la Peninsula Iberica. Los josieus desvolopèron de comunautats prospèras dins la màger part de las vilas espanhòlas. Se remarcan particularament las comunautats josievas de Toledo, de Sevilha, de Còrdoa, d'Ávila, de Granada, de Segòvia, de Soria, de Tudèla en Navarra, de Calahorra dins La Rioja, de Balmaseda en Biscaia... Dins lo reialme d'Aragon las comunautats (o Calls) de Saragossa, de Girona, de Barcelona, de Tarragona, de Valéncia e de Palma de Malhòrca foguèron las mai importantas. Mantuna vila, coma Lucena, Ribadavia, Ocaña e Guadalajara èran principalament abitadas per de josieus. En Portugal, que fòrça illustras familhas sefarditas ne son originàrias, se desvolopèron de comunautats activas a Lisbona, Évora, Bejar e dins la region de Trás-os-Montes. Los sefarditas contribuiguèron de manièra importanta a las sciéncias e a las tecnicas en Al Andalós amb erudits coma Maimonides, Abraam ben Meir bin Ezra, Samuel Hanaguid, Juda Haleví, Nahmanides, Avicebron, Moïses de Leon e autres.
