Província de Luxemborg

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Còde QRpedia d'estampar per un accès dirècte a aquèth article
Donadas
d · m
(fr) Province de Luxembourg
Q83116Q83116
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Flag of the Province of Luxembourg.svg Armoiries Luxembourg province.svg
Informacions
País Belgica Belgica
Region Bandièra de la Valonia Valonia
Comunautat Bandièra de la Comunautat francesa de Belgica Comunautat francesa
Capluòc Flag of Arlon.svg Arlon
Populacion totala 258 547 ab.
(01/01/2006)
Superfícia 4440 km²
Arrondiment(s) Arlon
Bastogne
Marche-en-Famenne
Neufchâteau
Virton
ISO 3166-2 BE-WLX
Sit oficial www.province.luxembourg.be
Localizacion
BelgiumLuxembourg.png
44 comunas
LuxembourgGemeenten.png

La província bèlga de Luxemborg es la pus vasta del país, 4440 km2, mas es la mens poblada, 250 000 abitants. Son mèstre‑luòc es Arlon, e las autras vilas importantas son Bastonha, Bolhon, La Ròcha, Marcha en Famena, Neufchâteau, Sant Ubèrt, e Virton.

Geografia fisica e lingüistica[modificar | modificar la font]

La província de Luxemborg ocupa lo sud‑èst de Belgica e s'estaloira sobre tres regions distintas : la Famena al nòrd‑oèst, l'Ardena al centre, e Lorena al sud.

La Famena es une depression de terrens argilós que bordeja li contrafòrts nòrd‑oèst de l'Ardena; es traversada per l'Orta. Al centre, l'Ardena cobrís li dos tèrç del territòri en un ensems de planesas (planesa de Reconha a 500 m, de Sant Ubèrt a 585 m e de las Talhas a 652 m) cobèrtas de seuvas e de torbièiras e separadas per de valadas encaissadas (Semois, Lessa e Orta). Al sud, lo bas Luxemborg, o Lorena bèlga, s'enguilha entremieg la Lorena francesa e lo Gutland, en una tièira de còstas gresosas e calcàrias, viradas vel nòrd e separadas per de depressions orientadas oèst‑èst. La Lorena belga se compartís en doas partidas: a l'oèst, la Gauma, o país de Virton, region de parlar roman; e, a l'èst, lo país d'Arlon onde se parla lo francic, sonat tanben luxemborgés.

Geografia politica[modificar | modificar la font]

1. Arlon
2. Attert
3. Aubange
4. Bastogne
5. Bertogne
6. Bertrix
7. Bouillon
8. Chiny
9. Daverdisse
10. Durbuy
11. Érezée
12. Étalle
13. Fauvillers
14. Florenville
15. Gouvy
16. Habay
17. Herbeumont
18. Hotton
19. Houffalize
20. La Roche-en-Ardenne
21. Léglise
22. Libin

23. Libramont-Chevigny
24. Manhay
25. Marche-en-Famenne
26. Martelange
27. Meix-devant-Virton
28. Messancy
29. Musson
30. Nassogne
31. Neufchâteau
32. Paliseul
33. Rendeux
34. Rouvroy
35. Sainte-Ode
36. Saint-Hubert
37. Saint-Léger
38. Tellin
39. Tenneville
40. Tintigny
41. Vaux-sur-Sûre
42. Vielsalm
43. Virton
44. Wellin

Istòria[modificar | modificar la font]

La província de Luxemborg es nascuda en 1839 del compartiment (previst en 1831) del grand duchat de Luxemborg entre Belgica e Olanda. Despuèi lo sègle XII, lo Luxemborg « bèlga » (lo que parla valon e qu'escriu en francés) fasia partida del duchat de Luxemborg, devengut província di País Bas borguinhons (1443), espanhòus, puèi austrians. E puèi Estat independent al Congrès de Viena (1815), après son desmantibelament sota lo regim francés (departaments de l'Orta, de Sambra e Mòsa, e dei Seuvas).

Al congrès de Viena (1815), lo Luxemborg es destacat di País Bas, enauçat al reng de grand duchat e donat, a títol personau, al rèi Guilhèm Ier di País Bas. Li Luxemborgés patiraun lo regim olandés coma li Bèlgas e, en 1830, se ralhigaran a lor revolucion. Lo tractat di XVIII articles (Londres, 26 de junh de 1831), que separa Belgica d’Olanda, estipula implicitament que lo novèl Estat independent gardarà lo Luxemborg en son sen.

Lo tractat di XXIV articles (14 d’octòbre de 1831), mens favorable a Belgica, prevei lo compartiment del grand duchat entre li dos protagonistas. Senhat per lo Reiaume Unit, Àustria, Belgica, França, li País Bas e Russia, lo tractat de Londres, lo 19 d’abril de 1839, consagra la naissença oficiala d’un grand duchat de Luxemborg coma Estat independent.

(Guilhèm Ier abdica l'annada seguissenta, mas li Luxemborgés deuràn esperar un niòu tractat de Londres (11 de mai de 1867) per veire lor independéncia e lor neutralitat garantidas per lei grandas poténcias, mas lo rèi di País Bas demòra pasmens grand duc de Luxemborg. En 1842, lo grand duchat dintra dinc la Deutscher Zollverein. A la mòrt de Guilhèm III (1890), lo tròne grand ducau reven a Adòufe de Nassau, passant atau a una auta brancha de la maison de Nassau, la que l'ocupa enquèra d’uèi.)

Curiositats[modificar | modificar la font]

Lo Luxemborg, país de seuvas, foguet cristianizat al sègle VII per sant Remacle e per sant Ubèrt, que son còrs foguet menat, al sègle IX, de Lieja al mostier d'Andaja, lèu tornat batejar « Sant Ubèrt ». Al sègle XVIII, lo darrier abat implantet de fargas dinc un endreit tot pròche sonat d’uèi « fornèl Sant Miquèu » e mudat en musèu de la metallurgia e en musèu a la glòria del pintor Redouté (mòrt en 1840), nascut dinc la vila.

Marcha en Famena, que lo sèti n’es ocupat despuèi la preïstòria, es coneguda despuèi lo sègle XVII per sas dentèlas; lo vilatge vesin de Waha a una glèisa romanica consagrada en 1050. Reire-plaça fòrta medievala, Bastonha deu sa celebritat a sa resisténcia eroïca a la darrièra ofensiva alemanda (decembre de 1944). Bolhon, sobre la Semois, a grandit a l'ombra de sa fortalesa. Entremieg Bolhon e Virton, capitala de la Gauma, i a l'abadia d'Orval, reputada d’uèi per sa bièra e son fromatge. Foguet, de sa fondation (sègle Onge) a la Revolucion, una deis abadias cistercenchas mai richas d'Euròpa.

Maissin, dinc l’oèst de la província, de damont de la cresta del Spihou a un calvari breton vengut tot dreit de Brò-Gerne (Cornoalha) e tornat formar pèira a cha pèira. Una Santa Ana en faiença de Kemper vilha a costat sobre d’ossuaris tapissats d’èdra sorna. Aquò’s lo cementèri di Bretons que lai moriguèron en agost de 1914, tant nombrós qu’aun meritat qu’aquel canton de tèrra ardenesa venguèssa un pauc ataben tèrra bretona.