Oigors

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar

Los Oigors (oigor: ئۇيغۇر; chinés simplificat: 维吾尔; chinés tradicional: 維吾爾, pinyin: Wéiwú'ěr; turc:Uygur) son lo pòble turc mai important de China. En 2010, en China, èran estimats a 10 069 000.[1] Un nombre important (350 000) viu tanben dins de países vesins de China: Cazacstan, Ozbequistan, Quirguizstan.

Situacion geografica[modificar | modificar la font]

En China[modificar | modificar la font]

Los Oigors vivon mai que mai dins la província de Xinjiang. Per mai de detalhs consultar: Oigors de China.

Evolucion demografica recenta[modificar | modificar la font]

An del recensement Nombre absolut  % de la populacion de China
1953 3 640 125 0.62
1964 3 996 311 0.58
1982 5 917 030 0.59
1990 7 207 024 0.64
2000 8 399 393 0.66
2010 10 069 346 0.76

Cazacstan[modificar | modificar la font]

En 2009, lo recensament donèt 227 000 Oigors (1,39%) de la populacion. Son concentrats dins la region d'Almaty que i representan 7,8% de la populacion.

Istòria[modificar | modificar la font]

Los Oigors de Cazacstan son presents dins la region dempuèi de sègles mas una partida importanta es descendenta dels refugiats dels Trebolicis del nòrd-oèst de China entre 1862 e 1877 atal coma d'immigrants mai recents venguts de China dins las 1940 o las 1960. I aguèt tanben de refugiats quand la Primièra Republica de Turquestan oriental (1933-1934) e la Segonda Republica de Turquestan oriental (1944-1949) foguèron anequelidas pels Chineses.

Situacion sociolingüistica[modificar | modificar la font]

La majoritat dels Oigors a servat l'oigor. La lenga e ensenhada e i a quitament un diari en oigor.

Lo bilingüisme o lo trilingüisme son plan corrents (amb lo rus e lo cazac).

Quirguizstan[modificar | modificar la font]

En 2009, èran gaireben 49 000 segon lo recensament.

Istòria[modificar | modificar la font]

Los Oigors s'installèron coma refugiats dins aquest país après los trebolicis del nòrd-oèst de China entre 1862 e 1877. Lo nombre d'immigrants foguèt estimat a 7 000 a aquela epòca. En 1979,[2] èran 36 779 (0,8%) e en 2009, 48 543[3]. A l'ora d'ara son probablament 50 000 o mai.

Problèmas etnics[modificar | modificar la font]

En general la coabitacion amb la majoritat quirguiza se passa ben mas sos bazars son de mai en mai l'objècte de tensions e i a ja agut mai d'un afar d'incendi e d'atac contra las botigas e los mercats tenguts pels Oigors.

Ensenhament de la lenga[modificar | modificar la font]

L'oigor es pauc utilizat a l'escòla. La competéncia en lenga oigora es a se pèrdre demest los mai joves.


Genetica[modificar | modificar la font]

Los Oigors son un mescladís de populacions d'Asia occidentala e d'Asia orientala. La proporcion de l'apòrt d'Asia occidentala varia de 30%[4] a 60%[5] segon los autors e los escapolons causits.

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Recensament de 2010, Republica populara de China
  2. Recensament sovietic de 1979
  3. Recensament quirguiz de 2009
  4. Li, H; Cho, K; Kidd, JR; Kidd, KK (2009). "Genetic Landscape of Eurasia and "Admixture" in Uyghurs". American Journal of Human Genetics 85 (6): 934–7; author reply 937–9.
  5. Shuhua Xu, Wei Huang, Ji Qian, and Li Jin (2008 April 11). "Analysis of Genomic Admixture in Uyghur and Its Implication in Mapping Strategy". Am J Hum Genet. 82 (4): 883–89. doi:10.1016/j.ajhg.2008.01.017. PMC 2427216. PMID 18355773.