Joan de la Crotz

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Joan de la Crotz

Juan de Yepes Álvarez (Fontiveros, 24 de junh de 1542 - Ubeda, 14 de decembre de 1591), conegut coma sant Joan de la Crotz, foguèt un poèta e religiós castelhan d'ascendéncia josieva.

Biografia[modificar | modificar la font]

Èra filh de Gonzalo de Yepes e de Catalina Álvarez, teissidors. Lo paire e lo fraire menor, Luis, moriguèron quand Joan aviá sonque tres ans, doncas que la maire e los dos filhs (Francisco e lo pròpri Joan), per causa de la pauretat se desplaçan d'en primièr a Arevalo (que i foguèron pendent quatre ans) e en 1551 a Medina del Campo que, melhorats economicament pel creissement de fortuna que lo maridatge del fraire màger lor donèt, s'i installan definitivament.

Joan, gràcias a sa condicion de paure de solennitat (que pels patiments sofrits foguèt un òme de corporança magra e de talha tan bassa que Terèsa de Jèsus l'apelava « mon fraire mejan »), poguèt assistir al Collègi dels Mainatges de la Doctrina, privilègi que li obligue a realizar mai d'una contraprestacion, coma d'assistir dins lo convent, d'ajudar a far de messa e d'autres mestièrs, d'acompanhar d'enterraments e de demandar d'almòina. La formacion recebuda al collègi li permetèt de continuar sa formacion al novèl collègi dels jesuistas (1551), ont recebèt una basa solida en Umanitats. Coma escolan extèrne e a temps parcial, deviá conciliar sos estudis amb lo trabalh assistencial a l'Espital de la Verge de la Concepcion, a Medina, especializat dins lo tractament de las malautiás venerianas contagiosas. Atal, entre 1559 e 1563, estúdia amb los jesuistas; pendent los primièrs tres ans, recep una formacion segon la ratio studiorum novèla, que lo latin n'èra la basa de totes los estudis; la quatrena annada, recep una formacion en retorica, escriu en latin, fa de vèrses latins e tradutz Ciceron, Juli Cesar, Virgili, Ovidi, Marcial e Oraci. Simultanèament, viu l'epòca novèla de l'umanisme crestian, qu'a de novèls estils e comportaments pedagogics. A vint-e-un ans, en 1563, dintrèt dins l'òrdre dels Carmes jos lo nom de fraire Joan de Sant Matias.

Après realizar lo noviciat (novelariat) entre 1563 e 1564 al convent de Santa Ana, se desplaça a Salamanca qu'al Collègi de Sant Andrieu de los Cármenes entre 1564 e 1567 i estudia los tres corses preceptius per obténer lo bachelierat en Arts. Pendent lo tresen cors, foguèt nomenat, per sas abiletats dialecticas, prefècte dels estudiants a aquel collègi.

En 1567 torna a Medina del Campo per èsser ordenat prèire e celebrar sa primièra messa en preséncia de sa familha e de sos amics del convent. A Medina coneguèt Teresa de Cepeda e Ahumada, futura Terèsa de Jèsus, qu'èra arribada a la ciutat per tal de fondar un sèti novèl de sa Reforma Carmelita, los apelats carmes descauces. Terèsa convenç Joan de s'unir a sa causa reformista dels carmes. Aquel òrdre reformat sofriguèt una ostilitat granda dels carmes cauçats.

Joan tornèt a Salamanca e comencèt d'estudis de Teologia pendent lo cors 1567-1568, mas realiza solament un cors (entre los quatre preceptius), doncas qu'obtenguèt lo sol grad de bachelièr. En agost de 1568 daissa Salamanca per tal d'acompanhar Terèsa a sa fondacion femenina a Valhadolid. Lo 28 de novembre de 1568 fonda a Duruelo lo primièr convent de Descauces de la branca masculina del Carmèl Descauç en seguissent la Règla Primitiva que sosteniá la tornada a la practica originala de l'òrdre; dins la ceremònia, càmbia son nom pel de fraire Joan de la Crotz.

En 1570 sa fondacion se desplacèt a Mancera, ont Joan exerciguèt la carga de jos-prior e mèstre dels novicis (novelaris); après un sejorn a Pastrana per tal de metre en marcha son noviciat (novelariat), s'establiguèt en 1571 a Alcalá de Henares, coma rector del collègi recentament fondat. Joan venguèt un dels principals formadors dels proselits novèls d'aquela reforma carmelitana. En 1572, Joan de la Crotz viatja, a invitacion de Terèsa de Jèsus, al Convent de l'Encarnación, que i assumiguèt los prètzfachs de vicari e de confessor dels monges. Demorèt aquí fins a 1577, donca qu'acompanhèt Terèsa dins la fondacion de divèrses convents de Descauç, coma lo de Segòvia. Pendent aquel periòde, s'èran agravats los conflictes jurisdiccionals entre los carmes cauçats e los descauces a l'òrdre del Carmèl, deguts a de punts de vista espirituals divergents sus la reforma; i aviá tanben una confrontacion entre lo poder reial e lo pontifici per tal de dominar lo sector dels òrdres religioses. Atal, en 1575, lo capítol general dels Carmes decidiguèt de mandar un visitador de l'òrdre per tal de suprimir los convents fondats sens la licéncia del general e de reclure Terèsa dins un convent. Fin finala, en 1580 lo Carmèl Descauç s'erigís en Província lliura e en 1588 es reconegut coma òrdre. Dins aquel contèxt se produsiguèt l'empresonament de Joan de la Crotz, qu'en 1575 èra ja estat detengut e empresonat a Medina del Campo pendent mai d'un jorn pels carmes cauçats. La nuèch del 3 de decembre de 1577, Joan de la Crotz es tornarmai capturat e desplaçat al convent dels carmes de Toledo, ont deu comparéisser davant un tribunal de carmes cauçats per que se retractèsse de la reforma teresiana. Davant son refús, es reclaus dins una prison conventuala pendent uech meses, que i escriu las trenta una primièras estròfas del Cantic Espiritual (version del protocantic), mai d'un romanç e lo Poèma de la fonte. Après prene consciéncia que seriá pas desliurat, projectèt atentivament l'evasion e entre lo 16 e lo 18 de mai de 1578, amb l'ajuda d'un gardian, s'escapèt pendent la nuèch e se refugièt al convent de las Carmelitas Descauças, tanben a Toledo. Per una pus granda seguretat, las monjas lo mandan a l'Espital de Santa Crotz, que i demorèt pendent un mes e mièg. En 1578 va en Andalosia per tal de se recuperar complètament. Passa per Almodóvar del Camp e arriba puèi coma vicari al Convent del Calvari dins la region montanhosa de Jaén. Fa d'amistat amb Ana de Jèsus, après mai d'una visita a la fondacion de Beas de Segura. En junh de 1579 s'establís dins la fondacion de Baeza, que i demorèt coma rector del Collègi Màger fins a 1582, que i partís a Granada après èsser nomenat tresen definidor e prior dels Martirs dins aquela ciutat. Realiza de viatges nombroses per Andalosia e Portugal, en rason de sa carga.

En 1588 es elegit per primièr definidor e tresen consiliari de la Consulta, que lo desplaça a Segòvia. Après un afrontament doctrinal novèl en 1590, es destituit en 1591 de totas sas cargas, en venent un simple subjècte de la comunautat. Pendent son viatge de retorn a Segòvia, tomba malaut al convent de La Peñuela e es transportat a Úbeda, ont moriguèt la nuèch del 13 al 14 de decembre.

Beatificacion e canonizacion[modificar | modificar la font]

Après sa mòrt començan los litigis entre Úbeda e Segòvia per la possession de sas rèstas. En 1593 sas rèstas, mutiladas, son transportadas clandestinament a Segòvia que i repausan actualament. Lo procèssus de beatificacion e canonizacion comencèt en 1627 e s'acabèt en 1630. Foguèt beatificat en 1657 per Clamenç X e canonizat per Beneset XIII en 1726. Mai tard, en 1926 Pío XI lo proclama Doctor de la Glèisa Universala e en 1952 es nomenat patron dels poètas espanhòls.

Òbra literària[modificar | modificar la font]

L'òbra de Joan de la Crotz es estada, dempuèi tostemps, estudiada a partir de doas perspectivas, la teologica e la literària.

En combinant la simbologia anciana del Cantic dels Cantics e las formulas pròprias del petrarquisme, faguèt una literatura mistica granda, que son origina es dins la teologia tomista e dins los mistics medievals alemands e flamencs. Es tanben influenciat pel Cançonièr tradicional del sègle XVI, subretot sus l'emplec de l'amor profan (las figuras de l'amant e de l'amada) per tal de simbolizar e de representar lo sentiment mistic de l'amor divin. L'estròfa pus emplegada dins sos poèmas es la lira, encara que demòstra abiletat pel romanç octosillab.

Joan utiliza fòrça ressorsas estilisticas, d'expressions paradoxalas («captivitat doça») e d'exclamacions impressionantas («O, flama d'amor viva!») abitualas dins los cançonièrs. Çò que mai definís sa poesia es son extraordinària intensitat expressiva, mercé a l'adequacion perfècta e l'equilibri de cadun dels imatges. Cèrca sempre una juxtaposicion constanta d'elements poetics de granda plasticitat.

Òbras[modificar | modificar la font]

Nuèch escura, Cantic Espiritual e Flama d'amor viva son sas tres òbras poeticas capitalas, ligadas amb d'òbras en pròsa que'n escriguèt de corollari explicatiu.

Fònts literàrias[modificar | modificar la font]

La poesia de Joan de la Crotz ven d'una tradicion literària anciana. En fach, sa lirica intègra de tradicions literàrias d'originas divèrsas que prenon de significacions e de valors novèlas. La critica, dempuèi Dámaso Alonso, a mes en relèu tres influéncias: d'una banda, del Cantic dels Cantics biblic e, per d'una autra banda, la tradicion de la poesia culta italianizanta e la tradicion de la poesia populara e dels cançonièrs de la Renaissença castelhana. L'influéncia de la Bíblia fa de motle e de catalizador de la rèsta de lecturas que fan lo bagatge cultural de Joan de la Crotz, particularament lo Cantic Espiritual, que l'origina de son simbolisme e de sos imatges es lo Cantic dels Cantics.

Doctrina[modificar | modificar la font]

Tota sa doctrina vira entorn del simbòl de la «nuèch escura», pròpri de la literatura mistica, que Joan de la Crotz lo tracta d'una manièra novèla e originala.

Versions musicalas de sos poèmas[modificar | modificar la font]

En 1991 lo compositor Carmelo Bernaola presentèt Cantata Mistica suls vèrses de Joan de la Crotz, dins la XI edicion d'Europa Cantat, a Vitòria. En 1977 Amancio Prada introdusiguèt de musica al Cantic Espiritual, amb sa votz acompanhada unicament de guitarra, violon e violoncèl.