Joan de Mena
Joan de Mena (Juan de Mena en espanhòu) (Còrdoa, 1411 - Torrelaguna, Madrid, 1456) foguèt un poèta castelhan de la Prerenaissença, que son òbra mai coneguda es Laberint de Fortuna.
[modificar] Vida e òbras
La manca de documentacion sus sos parents fa pensar qu'èra d'origina josieva convertida. Sembla qu'èra filhastre del senhor d'Almenara Ruy Fernández de Peñalosa e filh de Pedrarias, còsso o jurat de Còrdoa, e que venguèt orfanèl fòrça lèu. Comencèt d'estudis dins sa vila mairala, que contunhèt a l'Universitat de Salamanca (1434), que i obtenguèt lo grad de mèstre en Arts e que i entrèt en contacte amb lo cardenal Torquemada, e viatgèt amb lo *suite *(cortège) [fr] d'aqueste a Florença en 1441 e puèi a Roma.
En 1443, de retorn en Castelha, entrèt al servici de Joan II coma secretari de letras latinas, carga que compatibilizèt amb lo de mestièr de vint-e-quatre (còsso) de la ciutat de Còrdoa. L'annada seguenta, lo rei lo nomenèt cronicaire oficial del reialme, encara que sa paternitat literària sus la Cronica de Juan II es estada questionada. Adrecèt a aquel rei son òbra mai famosa, lo Laberint de Fortuna, poèma allegoric cargat d'erudicion dins l'estil de Dante Alighieri, amb d'influéncias de Lucan e Virgili, en vèrs de dotze sillabas e lèu tres cents coblets d'art màger, caracterizat per l'utilizacion d'una lenga latinizanta e iperculta fòrça influida per la retorica latina. Lo tèma d'aquel grand poèma es lo ròtle de la Providéncia dins la vida umana e dins lo destin nacional de Castelha. Lo poèta es portat pel carri de Belona e depausat sus una granda plana, ont se trapa lo palais de la divessa Fortuna, qu'a l'interior i a tres ròdas fòrça grandas: doas immobilas, que simbolizan lo passat e lo futur, e una autra en movement continú, que representa lo present. Caduna se dividís en sèt cercles, que correspondon a las orbitas de las sèt planetas ont l'autor situa divèrses personatges de l'Antiquitat o contemporanèus.
En 1499 se publiquèt Las cinquanta o Coronament del marqués de Santillana, poèma fòrça famós e divulgat a aquela epòca, que'n a fòrça manuscrits. L'obra Claroscuro, compausat en estròfas d'art màger e menor, ensaja de combinar la tradicion allegoricodantesca amb la lirica cançonièra. Dins los Coblets dels sèt pecats mortals, Mena utiliza un lengatge pus plan, mas daissèt l'òbra sens l'acabar, e autres autors la continuèron. Aguèt una granda amistat amb lo conestable Álvaro de Luna, que son Libre de las femnas claras e vertuosas prologuèt, e tanben amb Íñigo López de Mendoza, marqués de Santillana, que'n partejava de gostes literaris. Sembla vertat l'ipotèsi que Joan de Mena trabalhèt a la bibliotèca del marqués, pr'amor qu'a la mòrt de Mena, qu'aviá una situacion mala, Íñigo paguèt lo cost de sas funeralhas.
Son grand prestigi literari li donèt una reputacion immensa e al sègle XVI Lo Laberint foguèt comentat e glossat coma un classic per l'umanista Francisco Sánchez de las Brozas, 'lo Brocense'. Atal ne ditz Joan de Valdés dins son Dialòg de la Lenga, encara que critica tanben son purisme e son lengatge pauc castís. Joan de Mena escriguèt en pròsa lo Comentari al Coronament (1438), glossa de son poèma pròpri en onor del marqués de Santillana, e lOmèr romançat, una version de la traduccion latina de lIliada d'Omèr (1442). Se ne gardan de poèmas nombroses de lirica cançonièra amassats dins lo Cançonièr General d'Hernando del Castillo. Contribuiguèt efectivament a la creacion d'una lenga espanhòla culta, en introdusir de neologismes nombroses del latin.
