Istòria d'Egipte

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.

Ja dins l'Antiquitat la civilizacion egipciana pivelava los estrangièrs que visitavan lo país. Tres rasons o explican. La primièra es son ancianetat : aparteniá ja a un passat luenchenc a l'epòca que l'istorian grèc Erodòt la visitava al sègle V abans J. C.. La segonda es la longor de son existéncia (de l'unificacion del país vèrs 3250 abans nòstra èra fins a la conquista del país pel macedonian Alexandre, durèt gaireben tres millennis). La tresena, benlèu la pus importanta, es l'importància de sas realizacions monumentalas coma las piramidas de Giza e los temples de Karnak. S'i pòt ajustar lo mistèri onte demorèt a partir de la fin del sègle IV de nòstra èra, quand l'emperaire roman Teodòsi faguèt barrar los temples : l'escritura egipciana, los ieroglifes, se perdèt amb la disparicion dels prèires qu'èran los darrièrs a l'emplegar e calguèt esperar fins al començament del sègle XIX amb lo francés Champolion que ne descobriguèt los secrets.
Cal saber que se los egipcians foguèron pas los sols a inventar l'escritura (faguèron tanben aquela descobèrta las civilizacions chinesa, indiana e aztèca, mas tanben Sumèr, a la meteissa epòca qu'Egipte), los ieroglifes an agut una brava descendéncia estant qu'es a partir dels signes de l'escritura egipciana que se farguèron las escrituras semiticas que ne sortiguèron los alfabets ebrieu, arabi e fenician, aqueste estant lo davancièr dirècte de l'alfabet grèc ; aqueste a torn, modificat pels romans, devenguèt l'alfabet latin qu'es l'escritura mai utilizada dins lo monde d'uèi ; ne deriva tanben l'alfabet cirillic d'unas lengas eslavas e de Russia.

[modificar] Champolion e l'egiptologia.

Lo sègle XVIII foguèt mercat en Euròpa occidentala d'un interès per Egipte degut a una vision mistica de la civilizacion egipciana o al contra a la plaça d'Egipte dins la Bíblia e noirida per de relacions de viatges. Es donc pas d'estonar que lo Directòri fisèsse una expedicion en Egipte a Bonaparte qu'i desbarcava amb son armada e un fum de sabents en 1798.
Joan Francés Champolion, nascut a Fijac en 1790, se passionèt per Egipte dempuèi tot mainatge ; sa descobèrta foguèt possibla gràcias al trabalh d'aqueles sabents (publiquèron lo resultat de lors òbras dins una Description de l'Égypte de 1809) e al seu pròpri, qu'estudièt fòrça, aprenent non solament lo còpte, la lenga que los crestians d'Egipte eretèron de l'egipcian ancian, mas tanben l'ebrieu, l'arabi e d'autras lengas del Pròche Orient. Champolion estudièt una pèira trobada dins la localitat de Roseta (coneguda dempuèi coma Pèira de Roseta) per un oficièr de Napoleon, que presentava un tèxt escrich en egipcian dins doas escrituras diferentas, en ieroglifes e en escritura "demotica" qu'èra l'escritura cursiva dels egipcians, e en grèc. En se servissent del tèxt grèc e de sa coneissença del còpte, Champolion capitèt de legir los ieroglifes en 1822. Escriu un Précis du système hiéroglyphique, un Panthéon (exposicion de la religion egipciana) puèi a acabat sa Grammaire égyptienne e començat un diccionari quand morís en 1832, delit per d'annadas de trabalh. A fondat la sciéncia d'Egipte o egiptologia, que sos grands noms seràn Gaston Maspero, Henri Brugsch, Howard Carter, Pierre Montet e sos grands organismes : l'Institut francés d'arqueologia orientala, l'Egypt exploration fund e lo Deutsche Orient Gesellschaft.