Guernica

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar


Comarca Busturialde
Província Bandera de Vizcaya 2007.svg Biscaia
Comunautat autonòma Flag of the Basque Country.svg Comunautat Autonòma Basca
Sit oficial www.gernika-lumo.net

Guernica (Gernika-Lumo en basco, Guernica y Luno en espanhòl) es una comuna del País Basc, en Biscaia, situada dins la comarca de Busturialde.

Los gentilicis son guerniqués -a, gernikar', lumotar.

Las comunas limitròfas son Forua, Kortezubi e Arratzu al nòrd, Ajangiz a l'èst, Muxika al sud e Errigoiti a l'oèst.

L'altitud mejana es de 10 m. Es adaigada pel riu d'Oka, que i forma una ria. Lo relèu, succession de vals e de montanhas en direccion NW-SE, es determinat estructuralament per l'anticlinal nòrd de Biscaia.

La vila de Guernica e l'anteiglesia de Lumo[1] se jonhèron administrativament al sègle XVIII mas cada entitat servèt son drech pròpri: Lumo servèt lo drech foral (pròpri de la tèrra plana de Biscaia) e Guernica lo drech comun castelhan.

Lo comte Don Tello fondèt Guernica lo 28 d'abril de 1366 sul caireforc dels camins religant Bermeo a Durango e Bilbao a Elantxobe e a Lekeitio. Sa localizacion èra un punt estrategic e una importanta via naturala, la del riu d'Oka, que los vaissèls podian i accedir fins a l'ostal del Pòrt de Suso. La fondacion aguèt donc de rasons mercantilas. Pus tard, Guernica aqueriguèt una tipologia urbanistica de vila basca, constituida per unas carrièras parallelas (Goyenkale, Azokekale, Artekale e Barrenkale) traucadas per una auta transversala (Santa Maria), e per las glèisas del extrème del recinte urban. La populacion al sègle XV èra de 865 abitants e son aira de 5,8 ha. I aviá una normativa municipala fòrça estrecha que preservava los privilègis de la pichona borgesiá dominanta, amb de paucs cambiaments pendent los sègles XVI e XVII. Lo fogatge del sègle XVIII comptava 749 ostals regulars, las carrièras referidas en mai d'una plaça al centre, que i èra la comuna, una prison publica pels delinquents o malfachors de tota la senhoriá, un espital e un ostal de Misericòrdia per l'acuèlh dels estatjants paures. L'estructura dels bastiments amb pòstes causavan frequents incendis de la vila (1521, 1537 e 1835). La vila patissiá tanben d'inondacions durant la sason de pluèjas per la marèa nauta o plena mar. Davant d'aqueles malastres naturals, lo ritme jornalièr del guerniqués transcorriá entre las activitats agricòlas (cultura de gran, de produches de l'òrta e d'arbres fruchièrs), las activitats artesanalas (faures, sartres, sabatièrs, indústria del lin...) e las comercialas (transpòrt e venta de produches).

Lo parlament de la Senhoriá de Biscaia, sonat las Juntas Generalas, s'amassava ancianament jol garric nomenat « Arbre de Guernica », que vendriá de simbòl de las libertats bascas. Los senhors, après recéber lo títol, i juravan lo respècte als fòrs de Biscaia.

La vila foguèt destrucha per la Legion Còndor de la Luftwaffe lo 26 d'abril de 1937, durant la Guèrra Civila Espanhòla ; la Casa de Juntas e l'arbre ancian sofriguèron ça que la pas de damatges. Pablo Picasso pintèt sa famosa pintura Guernica per mostrar al mond las orrors de la guèrra e coma panèl d'Espanha dins l'Exposicion Universala de París de 1938.

Galariá[modificar | modificar la font]

Referéncias[modificar | modificar la font]

  1. La primièra mencion de Lumo data de 1051, dins lo cartulari deu Monastèri de San Millán de la Cogolla (numèro 279 271-272 pagina 1051-I-30), que s'i pòt legir: Et ego Garsia nutu Dei pontifex cum consensu clericorum meorum simili tenore donatione confirmationeque, promitto et condono praefactu Santa Marie canobio illas tertia de Udai Balzaga, et de Luno, et de gernica, et de Gorritiz en naiuso, et de Vermeio, et de Mundaka et Busturi assuso, ad intgritate confirmo donandapar eterna secula, amen.