Galò
|
||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Parlat en | França | |||||||||||
| Regions | Bretanha | |||||||||||
| Parlat per | ? personas | |||||||||||
| Classament pel nombre de locutors | ?ena | |||||||||||
| Tipologia | SVO | |||||||||||
| Familha lingüistica | lengas indoeuropèas > lengas romanicas > galloromanic > lenga d'oïl (galò) | |||||||||||
Lo galò o britoromanic (nom autoctòn: galo [ga'lɔ]) es una de las lengas pròprias de Bretanha, amb lo breton. L'estatut de "lenga" del galò èra discutit: èra considerat siá coma una lenga romanica del grop de las lengas d'oïl, siá pus tradicionalament coma un dialècte del francés (en admetent alavetz que "francés" e "lenga d'oïl" son sinonims). L'Institut d'Estudis Galò Maézoe lo considèra coma lenga diferenta del francés, e la lenga es estada reconeguda per la region de Bretanha dempuèi 2004 e coma lenga de França en 2008.
Se parla dins la mieitat orientala de Bretanha (la Nauta Bretanha). Las vilas mai importantas del domeni galò son Rennes e Nantas, respectivament en galò Resnn e Nantt.
Lo galò es pròche del normand mas amb mai d'influéncias celticas e bretonas. Auèi es en grèu perilh d'extincion davant lo francés, pr'amor qu'a pauca literatura escricha, maldespièch que foguèt la lenga de la cort dels ducs de Bretanha fins a son incorporacion a França. Se coneis pauc d'ela, pr'amor qu'es estada pauc estudiada, levat de l'estudi de Paul Sébillot, e tanpauc es pas emplegada dins los mèdias de comunicacion, encara que darrièrament i a agut de temptativas de la far tornar a la vida vidanta, coma lo grop Les Amis du Parler Gallo, associacion fondada en 1976, qu'a engendrat puèi los movements Bertaèyn Galeizz e Maézoe.
Lo vocabulari del galò, encara qu'aja agut plan d'influéncias del breton, contunha d'èsser basicament latin.
Demest las formas dialectadas es important lo mitaw, varianta parlada entre Léger e Vilaine (sa partida orientala), entre Nantas, Rennes, Châteaubriand e Redon.
Somari |
Exemples [modificar]
| Occitan | Galò | Francés |
|---|---|---|
| abelha (ab, aps) | avètt | abeille |
| cadièra (chadèira) | chaérr | chaise |
| formatge | fórmaij | fromage |
| sortida | desort | sortie |
| c(h)aire, tombar | cheir | choir, tomber |
| c(h)abra | biq | chèvre (informal: bique) |
| ostal (-au), maison | ostèu | maison (arcaïc: hostel) |
| labra, pòt | lip | lèvre |
| boc(h)a | góll | bouche ("gola": gueule) |
| numèro | limerot | numéro |
| pera | peirr | poire |
| escòla | escoll | école |
| esquiròl (-òu) | chat-de-boéz | écureuil, chat-de-bois |
| estela | esteill | étoile |
| orari | orier | horaire |
| fumar, tubar | betunae | fumer (arcaïc: pétuner) |
| uèi, anuèi | anoet | aujourd'hui |
| siblar | sublae | siffler |
Exemples [modificar]
Dan qi qe tu sonj ? - En qui pensas ?
Je sae d'agrae o tai- Soi d'acòrdi amb tu
D'eyó qe t'es nasqi ? - Ont sès nascut ?
Pari qe n-i arae la presse séi Pelo ad'saïr? - I aurà plan de gents aqueste vèspre en cò de Pèire, pas 'rai?
Je sae periae a la pilleriy de pllase. - Soi invitat a la fèsta
Artistas [modificar]
Movement associatiu [modificar]
- 1976 : Les Amis du Parler Gallo (après Bertaèyn Galeizz)
- 1978 : Maézoe
- 198? : Association des Enseignants de Gallo
- 2003 : A-demórr
- 2004 : Lez emóleriy au sórgarr
