Che Guevara
|
||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
||||||||||||
| Naissença | ||||||||||||
| a | ||||||||||||
| Decès | ||||||||||||
| a | ||||||||||||
| Luòc d'enterrament | |- |  |
||||||||||
| Conjunt (maridats) | ||||||||||||
| Profession |
|
|||||||||||
| ID d'artista de MusicBrainz | b5316590-b39e-4991-8602-dbf276361eed | |||||||||||
| VIAF | 31991306 | |||||||||||
| GND | 118543369 | |||||||||||
| ISNI | 0001 2095 861X 0000 0001 2095 861X | |||||||||||
| LCCN | n79018345 | |||||||||||
| BNF | 11886483d | |||||||||||
| SUDOC | 026658046 | |||||||||||
 |
Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Che Guevara. | |||||||||||
Ernesto Guevara de la Serna (nascut a Rosario en Argentina, en 1928 - mòrt assassinat a La Higuera en Bolívia, en 1967) èra un dirigent revolucionari e un guerrilhièr dels mai celèbres. Es mai conegut per son escais 'Che Guevara' o 'el Che'.
Somari |
Vida [modificar]
annadas de joventut [modificar]
Nasquèt dins una familha borgesa de Rosario.
Semblariá que foguèsse malaut d'asma quand aviá dos ans, e que ne patiriá puèi tota sa vida (quitament s'aquò mai tard lo s'empachèt pas cap totun per exemple d'èsser jogaire de rugbi).
Per aquesta rason sa familha se mudèt a un endrech amb un clima mai sec, a Alta Gracia (Cordòba), Argentina. Pasmens sa santat se melhorèt pas e doncas son educacion primària se faguèt dins son ostal, per sa maire, Celia de la Serna.
Presa de consciéncia e accion revolucionàrias [modificar]
Estudièt puèi la medecina, passèt per Guatemala ont aderiguèt a las tèsis populistas del president del país Jacobo Arbenz, que foguèt tombat mai tard pels filoimperialistas. Perseguit pels novèls governaires, partiguèt de Guatemala per passar a Mexic. Ailà s'unís al cercle revolucionari dels cubans exilhats qu'èra capitanejat per Fidel Castro. Foguèt un dels subrevivents de l'operacion "Granma", e amassa amb Castro e Camilo Cienfuegos foguèt membre de la triada que comandèt lo trionf militar dels revolucionaris contra lo govèrn Batista (genièr de 1959).
Dins lo novèl govèrn cuban Che Guevara organizèt e dirigiguèt l'Instituto Nacional de la Reforma Agraria. A partir d'aquela institucion impausèt de leis agràrias novèlas, aprèp d'aver expropriat los grands proprietaris. Participèt al Departamento de Industrias e foguèt ademai nomenat president del Banco Nacional de Cuba.
Foguèt lo simbòl de l'internacionalisme cuban, e lo de la defensa de la solidaritat antiimperialista dels païses d'America, d'Africa e d'Asia, que demòra rebatuda en lo sieu discors a Argièr (1963).
retorn a la lucha revolucionària [modificar]
En 1965 susprenguèt lo mond en renonciar a sas cargas de govèrn a Cuba, per dirigir la lucha revolucionària del Còngo. Aprèp aquela experiéncia, s'avodèt a la lucha guerrilhièra dins divèrses païses americans e, finalament, en Bolívia (1966).
Capturat per l'armada boliviana, amb la collaboracion de la CIA, foguèt assassinat. En 1997 sa despolha, descobèrta en 1995, foguèt enterrada a Cuba amb de ceremoniás plan importantas.
un eròi absolut del sègle XX [modificar]
Che Guevara uèi es vengut un mite subretot en çò del jovent. Son efigia se trapa sus postèrs e bandièras, venguda pro curiosament un objècte de consomacion. Sa figura es objècte de fòrça cançons coma Hasta siempre comandante Che Guevara de Carlos Puebla o jos la version de Boikot, e Canción del elegido de Silvio Rodríguez.
Citacions [modificar]
- Soi pas cap un liberator. N'existisson pas cap los liberators.Son los pòbles los que se desliuran d'esperse.
- Se cal endurzir sens pas jamai daissar de caire sa tendresa.
- Cal èsser realistas: demandatz çò impossible.
- Val melhor n'anar pè-descauç que non pas raubar d'espardenhas.
- Lo languitòri de l'ostal comença de se far sentir dins lo ventre.
- La vertadièra revolucion la devèm far dintre nautres.
- Sèm mai conscients per èsser mai madurs, sèm mai madurs per èsser mai conscients.
- Los nòstres uèlhs ne son uèi capables de veire çò qu'asièr la nòstra condicion d'esclaus colonials nos empachava d'observar: que la "civilizacion occidentala" ne rascond jos la siá brilhanta façada un quadre de iènas e chacals.
- Dins una revolucion, se deu trionfar o morir.
- Lo pòble nòrd-american es ges colpable de la barbariá dels sieus governants mas bèl primièr victima de l'ira de totes los pòbles del mond que se confondon d'a vegadas lo sistèma social amb lo pòble.
- Crear dos, tres Vietnam es la consigna.
- Ne cal èsser subretot capables de sentir dintre çò mai prigond del nòstre còr quina que siá injustícia comesa contra qual que siá, onte que ne siá en pel mond.Es la qualitat màger per un revolucionari.
- Vièlh, e quitament ne rebentèssi, contunharai de far al rugbi.
- Se lo present es de lucha, lo futur es nòstre.
- Se i a cap cafè per totòm, n'i aurà alavetz per degun.
- La revolucion es ges una poma que tomba madura.La devètz vautres far tombar.
- Me ne viri de tombar se qualqu'un autre se pren mon fusilh e contunha de tirar.
- Sabi que çai sètz per me tuar.Tiratz, capon, n'auretz tuat sonqu'un òme.
- Tota mena de mòrt nos pòt aténher, daissatz-la qu'es planvenguda se lo nòstre crit batalhièr a tocat qualqu'un receptiu e s'una autra man s'abastèt e tornèt s'agafar la vòstra arma.
- Lo silenci es un argument menat al sieu tèrme per d'autres mejans.
L'eiretatge universal [modificar]
Bibliografia [modificar]
Òbras del Che [modificar]
- Diccionario Filosófico (1946 - 1957)... parcialament publicat
- Índice literario (1946 - 1957)... inedich
- La angustia 1951 (conte publicat per Página/12 1992
- Diarios de motocicleta... Nòtas de viatge redigidas sul sieu quasèrn de nòtas durant lo viatge...
- Aquí va un soldado de las Américas... Letras a la siá familha recampadas pel sieu paire
- La guerra de guerillas 1960
- Recuerdos de la guerra revolucionaria cubana 1963
- La duda... conte cort escrich al Còngo
- La piedra... conte cort escrich benlèu a l'epòca del decès de la siá maire
- Diario del Che en Bolivia 1968 (publicat en Argentina Buenos Aires Legasa 1994
- Òbras Completas... amb tèxtes inediches 1997
- Carta inédita de Guevara a Armando Hart Dávalos... Letra publicada per la revista cubana Contracorriente en 1997...
- Pasajes de la guerra revolucionaria: Congo 1999 [1]
- Otra vez... jornal inedich del sieu segond viatge en per l'America Latina tota (1953-1956... 2000
- Apuntes críticos a la economía política... L'Avana 2006
- Diario de un combatiente... inedich
- Poema d'Ernesto Guevara per n' Aleida March la siá molhèr ( çò se n'estipulèt que serà publicat sonqu'aprèp lo decès d'aicesta... )
-
- Un fum d'òbras del Che (escriches, poesias, nòtas divèrsas e ca) demòran encara per publicar. Lo Centre d'Estudis Che Guevara es lo que se n'ocupa, al comptagotas ça que la.
òbras a l'entorn de l'òme e de l'òbra [modificar]
- Inti Peredo Leigue: Mi campaña con el Che... El Umbral Chile 1971
- Hilda Gadea: Che Guevara: los años decisivos... Aguilar Editor Ciutat de Mexic 1972
- Ernesto Guevara Lynch: Mi hijo el "Che"... Edicions Arte y Literatura L'Avana 1988
- Roberto Massari: Che Guevara.Pensamiento y política de la utopía Tafalla Txalaparta 1992
- Alberto Granado Jiménez: Con el Che Guevara.De Córdoba a la Habana Córdoba Argentina 1995
- Paco Ignacio Taibo II: Ernesto Guevara, también conocido como el Che Planeta/Joaquín Mortiz Ciutat de Mexic 1996
- Harry Villegas Tamayo: Pombo, un hombre de la guerrilla del Che... Editora Política L'Avana 1996
- Dariel "Benigno" Alarcón Ramírez: Memorias de un soldado cubano.Vida y muerte de la Revolución... Tusquets Editors Barcelona 1997
- Jon Lee Anderson: Che Guevara.Una vida revolucionaria... Anagrama idem id
- Jorge G. Castañeda: Compañero: vida y muerte del Che Guevara... Espasa Buenos Aires (id)
- Pierre Kalfon: Che.Ernesto Guevara, una leyenda de nuestro siglo... Plaza y Janes Barcelona (id)
- Eusebio Tapia Aruni: Piedras y espinas en las arenas de Ñancaguazǘ ( testimonio de un guerrillero boliviano ) Edición propia Bolívia (id)
- Orlando Borrego: Che: el camino del fuego... Díaz Ediciones Imagen Contemporánea L'Abana 2001
- Froilán González & Reyes Cupull: Amor revolucionario.Celia, la madre del Che... Tafalla Txalaparata 2004
- Fernando Díaz Villanueva: Ernesto "Che" Guevara Dastin 2004
- Carlos "Calica" Ferrer: De Ernesto al Che.El segundo y último viaje de Guevara por Latinoamérica... Marea Buenos Aires 2006
- Elisa Ávalos & Mercedes Gudiño: Huellas del "Che" en Córdoba Universidad de Córdoba Argentina (id)
- José Manuel Mayo: En la guerrilla junto al Che (Testimonio de Urbano)... Gente Nueva L'Abana 2007
Filmografia [modificar]
ficcions [modificar]
- Paolo Heusch: El "Che" Guevara... amb en Francisco Rabal... basat subre lo libre d'en Franco La Guidara Un amore più forte della vita - Guerriglia con Che' Guevara Itàlia 1968
- Richard Fleischer: Che! ... d'un òrre orràs filme ianquí de propaganda anticubana e antirevolucionària... que l' Omar el Sharif se ne desonorèt per sempre en acceptar aquel ròtle... USA 1969
- David Attwood: Fidel e lo Che amb en Gael García Bernal... (107') 2002
- Walter Salles: Jornals de motocicleta... amb en Gael García Bernal (c/126')Argentina - USA 2004
- Josh Evans: Che Guevara... amb n' Eduardo Noriega USA 2005
- Steven Soderbergh: Che... Che - L'argentin & Che - Guerrilha... filme de doas parts amb en Benicio del Toro dins lo ròtle del Che... (c/134') & (b&n/c /135') Espanha - França - USA 2008
documentaris [modificar]
- Roberto Savio: Che Guevara - Inchiesta su un mito: Nascita di un guerrigliero]) Itàlia 1972
... idem ... Che Guevara - Inchiesta su un mito: La cause del fallimento... id id ... id... Che Guevara - Inchiesta su un mito: Morte di un guerrigliero... id id
- Pierre Richard: Parlatz-me del Che... documentari produsit e realizat a Cuba en 1987
- Richard Dindo: Ernesto Che Guevara - Lo jornal de Bolívia... (b&n/c) Soïssa 1994
- Maurice Dugowson: El Che... documentari istoric (b&n/c /83') França 1997
- Ferruccio Valerio: Che Guevara: hasta la victoria siempre... documentari amb imatges d'archiu (b&n/c /55') Itàlia 2005
- Romano Scavolini: Le ultime ore del Che / Las darrièras oras del Che... (b&n/c /60') Itàlia 2005
- Stefano Missio & Raffaele Brunetti:Che Guevara - Il corpo e il mito... (b&n/c /52') Itàlia 2007
Vejatz tanben [modificar]
Ligams extèrnes [modificar]
- (es) Centre d'Estudis Che Guevara
- (es) Lo Che Guida e exemple
- (es) Fòtos...& (es) Cançons
- (es) Videos
- (ca) (es) Paginas sus Ernesto Che Guevara... Arxiu Virtual dels Marxistes... & ligam integrat immediat amb Archivo de Obras de Ernesto Che Guevara... en castelhan... Archiu Internet del Marxisme
Ligams videografics [modificar]
-
- sus YouTube... mai de 17 400 documents subre n' Ernesto Che Guevara en picar coma clau Ernesto Che Guevara
