Chartrosa de Granada
|
||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Chartrosa de Granada. | |||||||||||
La Chartrosa de Granada qu'ei un deus monuments religioses mei importants d'Andalosia. D'estil barròc, qu'arcuelhó monges despuish la soa construccion dinc a 1835.
L'Òrdi deus Chartrós que ho fondat en 1084 dens lo Massís de la Chartrosa (lo nom deu quau e prengó), au ras de Grenòble, en Daufinat de Vianés, per Sant Brunon e sheis companhons (quate clergues e dus laïcs). Qu'ei hèra austèr, observant lo june e lo silenci dab hèra de rigor. Los monges que viven dens cèlas individuaus e que consacran lo lor temps a la pregària, l'estudi e lo tribalh manuau. L'Òrdi qu'avó 24 monastèris en Espanha, la grana majoritat deus quaus e horen avalits en 1836 peu desamortiment de Mendizábal e per la secularizacion generau. Uei non demòran pas que quate chartrosas abitadas en Espanha : Miraflores a Burgos, Montealegre a Tiana, Aula Dei a Saragossa e Porta Cœli a Serra.
La construccion de la Chartrosa de Granada que comencè en 1516 gràcias a ua donacion de tèrras per Gonzalo Fernández de Córdoba, lo « Gran Capitani ». Que pòrta lo títol de « Monastèri de l'Assompcion de Nosta Dauna ». Uei l'ensemble n'ei pas sancèr per'mor lo gran claustre, las cèlas e autas pèças que's son perdudas mes òm que'n consèrva ua grana partida.
En traucant un portau d'estil plateresc òm qu'arriba au portic. Lo bèth peiron qui'ns mia a la pòrta de la glèisa, òbra deu maçon Cristóbal de Vílchez, qu'ei precedit d'un camin empeirat d'estil granadin, de pèiras negras e blancas, hèit en 1679. Lo devant de la glèisa qu'a en haut un blason d'Espanha, dilhèu per'mor aqueste monastèri que dependèva de la Chartrosa de Nosta Dauna deu Paular, a Rascafría, fondacion reiau. Lo portau deu Neoclassicisme en marme gris que ho dessenhat per Joaquín Hermoso en 1794. L'imatge de Sant Brunon en marme blanc qu'ei degut a Pedro Hermoso, hrair deu precedent.
Un vestibul austèr que'ns mia a un polit claustre d'òrdi doric, comunament aperat lo « claustron » tà destrià'u deu gran claustre ara desaparegut. Qu'ei uei lo dia lo center deu monastèri e las pòrtas de totas las pèças que dan sus las soas galerias. D'un deus sons angles que's pòt observar la tor de la glèisa.
Lo refectòri qu'ei ua pèça grana dab vòuta de sonsainas ogivaus e arcs. Que s'i tròba ua catedra tà la lectura durant lo repèish. Lo contracòr qu'a ua crotz pintrada peu hrair laïc Juan Sánchez Cotán, qui ei tanben l'autor de la « Santa Cena » e deus tablèus qui ondran las parets representant diferents episòdis de la fondacion de l'Òrdi e scènas de la persecucion sofrida peus chartrós en Anglatèrra pendent lo règne d'Enric VIII, e de tres telas de la Passion de Jèsus.
A costat de la sala de minjar deus monastèris que's tròba ua petita pèça dab ua hont on los monges e's lavan las mans abans de minjar en tant qui recitan lo psalm 130, los purmèrs mots deu quau son De profundis clamavi ad Te, Domine (« De las pregondors que clamèi de cap a Tu, ò Sénher! »). La sala d'aqueste monastèri (ara shens hont) qu'ei ondrada d'un retaule suus « Apòstols Pèir e Pau » pintrat au clarescur per Sánchez Cotán (per'mor aquesta pèça que s'apèra la sala deus sants Pèir e Pau), e d'autes tablèus deu medish autor sus sequéncias de la construccion de la purmèra chartrosa, la « Santa Fàcia », « Dus avesques de l'Òrdi » e la « Verge dab l'Enfant ». Aquesta pèça gotica que ho la capèra deu monastèri dinc a la construccion de la glèisa ; apuish, que ho emplegada com capítol de hrairs laïcs. Los arcs en heishèus de colomnas petitas que s'i redusen a ua sola acabant a bona hautor deu sòu. Dens l'autar que's tròba un tablèu d'autor desconegut. Aus costats, la « Verge balhant la popa au son nenè » e la « Verge e lo Crist Mort ». Los autes que son de Vincenzo Carducci representant sequéncias restacadas a la vida e a la mort deus sants Brunon e Uc.
La sala capitulara qu'ei la pèça on los monges e s'amassavan tà deliberar suus ahars de la comunautat. La pòrta d'entrada, remarcabla peus sons ornaments e peus sons claus de bronze, qu'ei l'òbra deu hrair laïc Juan Martín, com las deu claustre. La vòuta qu'a influéncias goticas. Los tablèus qui ara ondran las parets que son de Carducho : l'« Aparicion de la Verge a Sant Brunon dens lo lièit de mort », l'« Aparicion de la Verge a hrair Joan Fort » e mantun martiri de monges a las mans de turcs e d'uganauds.
Au costat seguent deu claustre que i a tres petitas capèras : l'ua qu'embarra ua escultura de « Nosta Dauna deu Rosari » ; l'auta, ua taula e duas cadièras de marqueteria en mei d'un ancian pabalhon petit tà l'exposicion de l'Eucaristia a l'adoracion deus fidèus ; e la tresau, un « Ecce Homo », òbra deus hrairs García.
Lo plan deu temple qu'ei d'ua sola nau, divisada en tres partidas : la purmèra, entau pòble ; la dusau, entaus hrais laïcs ; e la tresau, mei estenuda, entaus monges. Enter la deus hrairs laïcs e la deus monges que's tròba l'arrèrcòr dab dus retaules d'estil barròc churrigueresc portant dus tablèus de Sánchez Cotán, sensibles per la loa delicadesa e peu lor misticisme : lo « Repaus pendent la huèita en Egipte » e lo « Baptisme deu Crist ». La pòrta de veire qu'a incrustacions de coscolhas, d'evòri, d'argent, d'ebèn, e de husta de Guaiacum sanctum. Las parets qu'an un sarròt d'ornaments de plastre. Enter los bujaus dab esculturas, tanben de plastre, que i a grans quadres portant sheis telas representant scènas de la vida de Nosta Dauna. Que son degudas a Bocanegra, autor tanben de l'« Immaculada Concepcion » situada suber la pòrta d'entrada e de la bèra tela de « Nosta Dauna deu Rosari » qui's tròba suber un petit retaule a esquèrra.
Lo presbitèri, valent a díser lo lòc reservat au clergat, qu'ei coronat d'ua copola elliptica. Que's distingueish per la riquessa de la policromia e de l'ornamentacion. Que i a quate esculturas de plastre (« Avesque chartrós », « Sant Joan Baptista », « Sant Brunon », « Sant Uc »), quate tablèus de Sánchez Cotán sus scènas de la Passion e, au center, l'« Assompcion de Maria », de Bocanegra.
L'autar màger qu'ei ondrat d'un baldaquin de husta dab miralhs, a l'interior deu quau e's tròba l'« Assompcion de Maria », de José de Mora.
Arron de l'autar màger, separat de la glèisa per ua pòrta de veire de Venècia, que's tròba la capèra deu tabernacle, on pintrura, escultura e arquitectura e's honen tà crear ua de las òbras mei bèras e sensiblas deu Barròc espanhòu. L'ensemble que ho bastit per Francisco Hurtado Izquierdo enter 1704 e 1720. L'austeritat deus chartrós que vad ací grandor en aunor deu sacrament de l'Eucaristia. A cada angle, suber hauts pedestaus, duas colomnas d'òrdi corintian que sostienen arcs suus quaus e's quilha la copola. Dens las travadas, ondradas d'estendards sostienguts per nenès, que i a consòlas dab estatuas de « Sant Josèp » (José de Mora), « Sant Joan Baptista » (Risueño), « Sant Brunon » (José de Mora) e « Santa Maria Magdalena » (Duque Cornejo), qui ei tanben l'autor de las estatuas de las Vertuts apujadas suus oculus, dus deus quaus e dan sus capèras aus costats, çò qui ei caracteristic de las glèisas deus chartrós. Las parets, hèra decoradas, qu'enquadran telas d'Antonio Palomino sus tèmas de l'Ancian Testament. Suus quate triangles curvilinèus qui forman l'anèth de la copola dab los arcs suus quaus aqueth e s'apueja, que son representadas las figuras deus quate evangelistas canonics e, dens la copola, pintrada a la fresca per Palomino, que figura Sant Brunon com un Ercules sostienent l'ostensòri suu món, la Trinitat dab Nosta Dauna e Sant Joan Baptista e, autorn, diferents còrs d'anjos e de sants. Au center que's quilha lo tabernacle de marme. Un pedestau que sostien quate estatuetas dauradas dab simbèus eucaristics e ueit colomnas negras salomonicas suber las quaus òm que ved ua rica arquitectura a la cima de la quau e's situa l'imatge de la fe. A l'interior que i a ua estructura dab la forma de temple on e's tròba lo tabernacle, lo cròfe on e's guarda l'Eucaristia qui èra adorada peus monges deus oculus deus costats.
La sacristia que ho dessenhada per Hurtado Izquierdo e realizada per diferents mèstes enter 1727 e 1764. Que pareish, per la soa talha e per la soa estructura, ua petita glèisa. Forma, lutz, color e nombrós ornaments barròcs que s'i honen tà dar ua sensacion de grandor, de mobilitat e d'inconsisténcia. Lo sòcle qu'ei de marme de Lanjarón. Qu'ei tanben de marme un retaule de « Sant Brunon », de Ferrer, e de l'« Immaculada Concepcion », d'Alonso Cano. La copola escura que destona : qu'ei ua fresca de Tomás Ferrer. Dens un bujau a esquèrra, au ras deu retaule, que's tròba un imatge de « Sant Brunon », òbra de José de Mora, de beror unica. La decoracion qu'ei completada per òbras deu hrair laïc Francisco Morales representant scènas de Jèsus Crist (lo « Crist de l'Expiracion », l'« Immaculada Concepcion arrecebuda peu Crist de l'Expiracion » e l'« Immaculada Concepcion arrecebuda peu Pair Eternau ») e de santas chartrosas. Las pòrtas e comòdas, cobèrtas d'acajó, de Guaiacum sanctum, d'ebèn, de coscolhas, d'evòri e d'argent, que son l'òbra deu hrair laïc Manuel Vázquez, qui metó 34 ans.
