Aspirina

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar


Còde QRpedia d'estampar per un accès dirècte a aquèth article
Donadas
d · m
Aspirina
Q188724
Tube2portailchimie.jpg
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
ISO 4217
Descripcion
Nom scientific
Autor
Taxon superior
Domeni
Règne
Embrancament
Classa
Òrdre
Familha
Genre
Espècias
Reng taxonomic
Estatut de conservacion (IUCN)
Regula
Interagís amb
Endemic a
Taxon tipe
Abreviacion d'autor en botanica
Basionim
Incertae sedis
Sinonim remplaçat
Ancian autor del taxon
Simbòl quimic
Formula quimica C₉H₈O₄
Estat de la matèria
Metòde de determinacion
Sistèma cristalin
Familha de lengas
Dialècte
ISO 639-1
ISO 639-2
ISO 639-3
ISO 639-6
ISO 15924
alfabet
còde de lenga IETF
còde de lenga Wikimedia
Fabricant
Desvolopaire
Lengatge de programacion
Conceptor
Domeni d'aqueste mestièr
Version establa
Sistèma operatiu
Plataforma
Mòde de jòc
Motor
Seria
Licéncia
Lançador
Site de lançament
Data de lançament
Tipe d'orbita
Bus satellit
Imatriculacion de l'aeronau
Armament
Primièr vòl
Alimentat per


Formula bruta C9H8O4
Nom IUPAC acid 2-(acetiloxi)benzoic
Numèro CAS 50-78-2
Còde ATC A01 AD05, B01 AC06, N02 BA01
Còde PubChem Modèl:CID
Còde DrugBank DB00945
Aparéncia cristals incolors a blancs o polvera cristalina blanca, d'olor caracteristica
Via d'administracion orala, IV
Metabolisme epatic
Mièja-vida
Excrecion urinària
Biodisponibilitat 60 - 90 % segon la dòsi
Unitats del SI & CNTP,
exceptat indicacion contrària.


Identificants
Tube2portailchimie.jpg
ULAN


DOI
RKDimages
Rijksmonument
KGS
Historic Places identifier
ID d'artista de MusicBrainz
ID album de MusicBrainz
ID d'òbra de MusicBrainz


Legislator
Identificant BHL
Identificant ITIS
Identificant IUCN
Identificant NCBI
Identificant TPDB
Identificant GBIF
Identificant WoRMS
Numèro EE
Indicatiu
Còde AITA
Còde OACI
Còde mnemonic
Identificant JPL Small-Body Database
Còde de l'observatòri Minor Planet Center
Identificant Structurae
Identificant Emporis
Numèro CAS 50-78-2
numèro EINECS 200-064-1
SMILES CC(=O)OC1=CC=CC=C1C(=O)O
InChI 1S/C9H8O4/c1-6(10)13-8-5-3-2-4-7(8)9(11)12/h2-5H,1H3,(H,11,12)
InChIKey BSYNRYMUTXBXSQ-UHFFFAOYSA-N
Còde ATC A01AD05, B01AC06 e N02BA01
Numèro E
Identificant UNII R16CO5Y76E
Numèro RTECS
Identificant ChemSpider 2157
Identificant PubChem (CID) 2244
Numèro ZVG
Identificant ChEBI 15365
Numèro ONU
Còde Kemler
Identificant Drangbank 00945
Mencion de dangièr SGH
Identificant Wine AppDB
Identificant d'un satellit NSSDC
SCN
Commons-logo.svg Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Aspirina.

L'aspirina o acid acetilsalicIlic es un medicament de la familha dels salicilats, utilizat coma analgesic (mals menors e dolor aguda), antipiretic (contra la fèbre), e antiinflamatòri. Ten tanben un efièch anticoagulant a febla dòsi, e per aquò s'utiliza per fin de prevenir los atacs del còr. L'aspirina foguèt isolada pel primièr còp dins sa forma establa per Felix Hoffmann, un quimista de la companhiá alemanda Bayer.[1]

Es un dels medicaments pus consomat al mond, amb una consomacion annadièra estimada a 40 000 tonas, siá l'equivalent de 120 miliards de comprimits de 300 mg[2]. En 2008, 85 % de la produccion d'acid acetilsalicilic èra realizada a Langreo en Espanha, dins una fabrica quimica de la multinationala Bayer[2].

Etimologia[modificar | modificar la font]

L'acid acetilsalicilic es obtengut per acetilacion de l'acid salicilic. Lo nom d'aquel acid ven del latin salix que significa sause, aquel acid essent estat isolat pel primièr còp dins la rusca de sause.

L'apelacion aspirina ven del nom de marca Aspirin®, depausat en 1899 per la societat Bayer. Aqueste nom es estat format del prefix a- (per acetilacion), « -spir » (per l'acid spiric[3]), e lo sufix « -ina » caracterizant los alcaloïdes.

Istòria[modificar | modificar la font]

Sause blanc (Salix alba)

La rusca de sause es coneguda al mens dempuèi l'antiquitat per sas proprietats curativas. Se trobèt la traça de decoccion de fuèlhas de sause subre de tauletas sumerianas de 5000 abC. e dins un papiri egipcian datant de 1550 acC. (papyrus Ebers). Ipocrates (460377 av. J.-C.), medecin grèc, conselhava ja una preparacion a basa d'escòrça de sause blanc per solatjar las dolors e las fèbres. Los romans coneissián tanben sas proprietats, lo nom latin del sause es salix.

En 1763, lo pastor anglés Edward Stone presentèt un memòri dabans la Royal Medicine Society subre l'utilizacion terapeutica de decoccions de rusca de sause blanc contre la fèbre. En 1829, Pierre-Joseph Leroux, un pharmacian francés, après aver fait bolhir de polvera d'escòrça de sause dins d'aiga, ensagèt de concentrar sa preparacion ; ne resultèt de cristals solubles que bategèt salicilina (de salix). Puèi de scientifiques alemands purifiquèron aquesta substància activa, d'en primièr dita salicilina, puèi acid salicilic

En 1877 Germain Sée prepausèt lo salicilat de sòdi com antipiretic. Marceli Nencki preparèt a partir de 1880 un derivat de l'acid salicilic e de fenòl ; lo Salòl qu'aviá pas de proprietats farmacologicas superioras als medicament ja existents, mas qu'aviá pasmens un gost pus agradiu, foguèt l'objècte d'un afogament populari.

Reina de Prat (Filipendula ulmaria)

En 1835, Karl Löwig mostrèt que l'acid spiric, trach de la reina de Prat, èra quimicament identic a l'acid salicilic. A partir dels extraches naturals, s'isolèt lo salicilat de sòdi que foguèt alara lo medicament de la dolor e l'inflamacion. La preparacion s'utilizava per far caire la fèbre amaisar las dolors e los rumatismes articularis, mas provocava de grèvas cremaduras d'estomac.

En 1853, lo quimista estrasborgés Charles Frédéric Gerhardt experimentèt la sintèsi de l'acid acetilsalicilic que nomenèt acid acetosalicilic[4] e depausèt un un brevet. Pasmens son compausat èra impur e termolabil. Moriguèt tres ans pus tard e sos trabalhs foguèron deslembrats.

Referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Karsten Schrör (2009). Acetylsalicylic acid. ISBN 978-3-527-32109-4. 
  2. 2,0 2,1 (en)Error dins la sintaxi del modèl Article, paramètre annada o data mancant{{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} T. D. Warner e J. A. Mitchell, « <cite style="font-style:normal;" lang="Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas.">Cyclooxygenase-3 (COX-3): Filling in the gaps toward a COX continuum? », Proc. Natl. Acad. Sci. USA, no 21, (ISSN 0027-8424) [ligam PMID, ligam DOI] 
  3. L'acid spiric èra trach de la Reina de Prat, que lo nom binomial èra a l'epòca Spiraea ulmaria, e òm constatèt lèu que l'acid spiric e l'acid salicilic èran una sola e meteissa substància
  4. (de) {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} C. Gerhardt, « <cite style="font-style:normal;" lang="Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas.">Untersuchungen über die wasserfreien organischen Säuren », Liebigs Annalen, vol. 87, 1853, p. 149–179 (ISSN 0075-4617) [ligam DOI]