Apollòni de Tiana
Apollòni de Tiana foguèt un filosòf neopitagorician, predicator e taumaturg dau sègle I, nascut vèrs 16 a Tiana en Capadòcia e mòrt a Efès en 97 ò en 98.
Sa legenda foguèt popularizada per la Vida d'Apollòni de Tiana, una biografia escricha per Filostrat l'Atenenc dos sègles après sa mòrt.
Sembla que foguèt un viatjaire constant que visitèt lei país a l'entorn de la Mediterranèa e qu'anèt a Babilònia e en Índia onte se restaquèt ai bramans. Caminava pès descauç, ambé cabeladura lònga, en se noirissent de legums, refusant lei bevendas alcolicas e practicant l'abstinéncia sexuala, vivent d'almòina, balhant sei bens ai paures e coucant dins lei temples. Practicava la predicacion, condemnava la riquesa excessiva e la decadéncia dei mors, exortava a non consomar de carn animala e recomandava un sistèma de vida en comunautat. Desirèt a la vila d'Efès « una corona de ciutadans verturós, puslèu que de bastiments e de portics ».
L'emperaire Neron lo fòrabandiguèt de Roma en tant que masc après ressuscitar una jove e l'emperaire Domician, per fòrça, li faguèt copar sa barba e sa cabeladura. A Efès, lo 18 de setembre de 96, davant sei discípols, entrèt en transit au mesme moment que l'emperaire Domician èra assassinat a Roma, a l'instigacion de sa molher Domícia e dau prefècte dau pretòri.
Sei condiscípols li erigiguèron d'estatuas e de temples. Maugrat sa notorietat e sei nombrosei discípols, establiguèt ges d'organizacion ò de grop formau, e formèt ges de successor per contunhar son prètzfach de predicacion. Sa legenda perdurèt fins a la casuda de l'Empèri Roman.
