Íñigo López de Mendoza

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Possible retrait del Marqués de Santillana

Íñigo López de Mendoza, marqués de Santillana e comte del Real de Manzanares (Carrión de los Condes, 19 d'agost de 1398-Guadalajara, 25 de març de 1458) foguèt un poèta castelhan de la Prerenaissença.

Biografia[modificar | modificar la font]

Personatge clau de la societat e de la literatura pendent lo règne de Joan II de Castelha, èra de familha nòbla, dempuèi sempre ligada a las letras: son grand, Pedro González de Mendoza, e son paire, l'almiralh de Castelha Diego Hurtado de Mendoza foguèron tanben poètas e èra emparentat amb grandas figuras literàrias d'aquela epòca, coma lo cancelièr Pero López de Ayala, Fernán Pérez de Guzmán o Diego Gómez Manrique, que lors filhs continuèron aquela òbra literària e de mecenatge cultural, subretot lo grand cardenal Pedro González de Mendoza. Sa maire foguèt Leonor de la Vega.

Coma politic, s'esforcèt de pas se mesclar dels afars d'Estat; gardèt al long de sa vida la fidelitat vèrs Joan II de Castelha, encara que rompèt son amistat amb Álvaro de Luna a partir de 1431. Foguèt amb l'arma reiala dins la batalha d'Olmedo (1445), que lo rei ne li concediguèt lo marquesat e lo comtat de Santillana. Íñigo contribuiguèt clarament a la casuda d'Álvaro (1453) e escriguèt contra el lo Doctrinal de Privados; a partir d'aquesta epòca comencèt a se retirar de la politica activa. Sa darrièra aparicion importanta se produsiguèt dins la campanha de Granada de 1455, ja jos lo règne d'Enric IV de Castelha; demorèt puèi dins son palais de Guadalajara e passèt en patz e en estudiant los darrièrs ans de sa vida. Íñigo se maridèt en 1412 amb Catalina Suárez de Figueroa, filha de Lorenzo I, Grand Mèstre de l'Òrdre de Santiago.

Se formèt literàriament a la cort d'Aragon e estudièt l'umanisme e la poesia trobadoresca amb Enrique de Villena; a Barcelona s'amiguèt amb Jordi de Sant Jordi, copèr, e Ausiàs March, falconièr reial. Òme de cultura granda, amassèt una bibliotèca importanta, que venguèt puèi la famosa Bibliotèca d'Osuna, e s'enrodèt d'umanistas brilhants, que l'informavan sus las novetats literàrias italianas, coma per exemple Joan de Mena o son secretari e majordòm, Diego de Burgos, que compausèt a sa mòrt un poèma fòrça erudit, lo Trionf del Marqués.

Òbra[modificar | modificar la font]

Foguèt, al delà, un dels primièrs istorians de la literatura espanhòla. Èra interessat a las questions de poetica, coma mòstra lo prefaci de son òbra Proemio y carta al Condestable don Pedro de Portugal. Son òbra se pòt inscriure dintre de l'Escòla allegoricodantesca; foguèt, sens cap de dobte, l'admirador mai fervent de Dante Alighieri en Espanha, e assimilèt tanben l'umanisme de Petrarca e de Giovanni Boccaccio. Es especialament remembrat per sas serranillas, de poèmas d'art menor que tractan de l'encontre d'un cavalièr e una camparòla, a imitacion de las pastorèlas francesas, mas inspiradas en una tradicion populara autoctòna pròpria. Foguèt lo primièr autor qu'escriguèt de sonets en espanhòl, qu'es una estròfa d'origina italiana alavetz mal coneguda en Castelha: los 42 Sonetos Fechos al Itálico Modo. Son òbra mèstra en estil allegoricodantesc es la Comedieta de Ponça, ont descriu la batalha navala omonima a travèrs de coblets reials. Escriguèt de poèmas allegorics e doctrinals (dezires) e de lirica de cançonièr, e amassèt una de las primièras colleccions paremiologicas en castelhan, apelada Provèrbis que dison las ancianas après lo fuòc (Refranes que dicen las viejas tras el fuego).